1950 жылдан бастап жыл сайын Адам құқықтары күні (Human Rights Day) 10 желтоқсанда атап өтіледі, 1948 жылы Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы, әлемдегі ең ықпалды құжат Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы қабылдаған, ол жеке адамның құқықтарын, барлығының заң алдындағы теңдігін, әркімнің бостандық пен қол сұғылмаушылық құқығын, ар-ождан бостандығын жариялайды.
Бұл құжат жеке тұлғаның құқықтарын тізімдейтін және сиппаттайтын әмбебап келісім ретінде сипатталады. Біздің мемлекетіміз Қазақстанда адам құқықтарын дамытуға ниетті. Әсіресе, қоғамның жай-күйі мен өмір сүру деңгейінің артуы туралы бағдарламалық құжаттар мен Президенттің Қазақстан халқына Жолдауларында көрініс табады -бұл адам құқықтарының тұрақты артуын білдіреді. Олардың ішінде денсаулықты сақтау құқығы ерекше орын алады. Мәселен, Қазақстан Республикасының Конституциясының 29-бабына сәйкес Қазақстан Республикасы азаматтарының денсаулығын сақтауға құқығы бар. Конституцияның осы бабының мағынасынан көрініп тұрғандай, денсаулықты сақтау құқығы- азаматтың игілігі. Сонымен бірге, Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының қағидаларына сәйкес, бұл азаматтың жеке игілігі ғана емес, сонымен бірге әлеуметтік сипатқа ие және тиесілі. Басқаша айтқанда, «Денсаулық құқығы»- адамның экономикалық, әлеуметтік немесе мәдени құқықтарыңың құрамдас бөлігі.
Осылайша, Қазақстан Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының жарияланған нормаларына адалдығын мәлімдейді, оны орындауға барлық халықтар мен мемлекеттер ұмтылуы тиіс, сондықтан әрбір адам және қоғамның әрбір органы ағарту және білім беру арқылы осы құқықтар мен бостандықтарды құрметтеу мен қамтамасыз етуге, ұлттық және халықаралық прогрессивті іс-шаралар арқылы жәрдемдесуге тиіс.
Сондай-ақ адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының 25-бабында: "әрбір адам өзінің және отбасының денсаулығы мен әл-ауқатын сақтау үшін қажетті тамақ, киім, тұрғын үй, медициналық күтім және қажетті әлеуметтік қызмет көрсетуді қоса алғанда, осындай өмір сүру деңгейіне және жұмыссыздық, ауру, мүгедектік, жесірлік, кәріліктің басталуы немесе өзіне байланысты емес мән-жайлар бойынша өмір сүру қаражатын жоғалтудың өзге жағдайы жағдайына қамтамасыз етуге құқылы.
Декларация ұсыныс мәртебесіне ие, бірақ оның негізінде шартқа қатысушылар үшін міндетті екі шарт қабылданады: азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пакті. Қазақстан БҰҰ қатысушысы ретінде 2005 жылғы 25 қарашада Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактіні, сондай-ақ 2005 жылғы 21 қарашада экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы халықаралық пактіні ратификациялады. Ұсынымдық сипатына қарамастан, ол адам құқықтары саласында бірыңғай халақаралық стандартты қалаптастырған адам құқықтары саласында 60- тан астам құралдарды енгізуге ықпал етті.
Бұл құжат әлемнің көптеген тілдеріне, 500- ден астам тілге аударылған және әлемдегі ең аударылған құжат болып табылады. Халықаралық сарапшылар атап өткендей, Жалпыға ортақ декларацияның арқасаында миллиондаған адамдардың күнделікті өмірі жақсарады, бұл жыл сайын халықтар мен биліктің осы көрнекті құжаттағы 30 мақаланың әрқайсысының өмірлік маңызы туралы белсенді және терең ойлауға деген ұмтылысы артады.
Халықаралық сарапшылар атап өткендей,"Жалпыға ортақ декларацияның арқасында миллиондаған адамдардың күнделікті өмірі жақсарды, бұл жыл сайын халықтар мен биліктің осы көрнекті құжаттағы 30 мақаланың әрқайсысының өмірлік маңызы туралы белсенді және терең ойлауға деген ұмтылысы артады".
Астана Медицина Университетінің барлық қызметкерлерін Адам құқықтары жөніндегі Дүниежүзілік декларациясының 73 жылдығымен құттықтаймыз!
Мықты денсаулық, отбасылық амандық, шығармашылық табыс және барлық өмірлік жағдайларда құқықтарды сақтау!
Медициналық құқық және этика кафедрасы
